آسیب‌شناسی نماهای سنگ طبیعی

مقوله‌ی نما؛ در بررسی عمومی آن ماهیتی نمادین، زیبایی شناختی و فرهنگی دارد. اما از دید مهندسی و عملکردی، به عنوان؛ پوشش و لایه‌ای بیرونی از ساختمان که نقشی حفاظتی، کارکردی و پوشش‌دهنده‌ی پیکره‌ی بنا در برابر عوامل بیرونی و محیطی دارد، در نظر گرفته می‌شود. امروزه صنعت ساختمان در مقیاس گسترده‌ای از پوشش سنگ طبیعی به عنوان مصالحی چندبعدی و همه‌کاره، بادوام و با استحکام مناسب و راه‌حلی که می‌تواند خصوصیات زیبایی‌شناختی و فنی خوبی را به همراه داشته باشد، بهره می برد. از زاویه‌ی نگرش آماری، ایران پس از کشورهای چین و هند، سومین تولیدکننده‌ی سنگ خام در جهان است که حجم عمده‌ی این تولید در داخل کشور و در صنعت ساختمان مصرف می‌شود.
با این وجود، پدیده های؛ استهلاک، فرسایش و از شکل افتادگی مصالح نما از جمله سنگ به عنوان بخش قابل توجهی از ایرادهای این بخش، ‌یکی از چالش‌های اساسی در طراحی و احداث ساختمان‌های شهری است. که نمایان شدن این اشکال‌ها نه تنها باعث افت بصری و سیمای شهری بنا می‌گردد بلکه باعث اختلال در کارآیی فیزیکی و عملکردی ساختمان گردیده و کاهش عمر ساختمان را نیز در پی خواهد داشت. با شناخت عوامل تأثیرگذار و استفاده از راه کارهای مناسب، می‌توان فرآیند استهلاک ساختمان را کنترل نموده، به حداقل رسانده و عمر مفید ساختمان را افزایش داد. این مسأله به منزله‌ی صرفه‌جویی در هزینه‌ها و سرمایه‌گذاری برای احداث ساختمان‌ و نیز صیانت از هزینه‌کرد سرمایه‌ی ملی است.

1-    نگاه آغازین
این پژوهش در پی آن است که با بررسی تجارب داخلی و تحقیقات بین‌المللی، به آسیب‌شناسی نمای سنگ طبیعی پرداخته و با شناخت عوامل مؤثر در این آسیب‌ها، به راه کاری مفید جهت کاهش آسیب‌پذیری این گروه از مصالح ارزشمند بومی دست‌یابد.
انجام هر فعالیت ساختمانی صرف نظر از نوع ساختمان و مالکیت آن، نیاز به سرمایه‌ی اولیه، مصالح و نیروی انسانی دارد و از آنجایی که تأمین این عوامل با صرف سرمایه‌های ملی انجام می‌گیرد، لذا کاملا منطقی به نظر می‌رسد که این فعالیت باید با تعاریف اساسی اقتصادی هم‌ردیف دیگر پدیده‌هایی از این دست مطابقت داشته باشد. اصول اقتصادی بیانگر آن است که  

اجرای ‌یک پروژه زمانی توجیه‌پذیر است که دارای بازده کافی و زمان استهلاک متناسب با منابع مورد مصرف و هزینه مصرفی باشد.
بدون شک بین کارآیی فیزیکی ‌یک ساختمان(که در برگیرنده‌ی مجموعه‌ی مقوله های مربوط به پوسته، اسکلت و اجزای تشکیل‌دهنده‌ی آن است.) و کارآیی عملکردی و فضایی آن (که به تطبیق شکل و ابعاد با عملکرد مورد انتظار مربوط است.) باید هماهنگی و تطابق زمانی و منطقی موجود باشد. به همان نسبت که انسجام ارتباطات و فضاهای ‌یک بنا باید قوی و کارآ باشد و تا تاریخ انقضای عمر مورد انتظار دوام بیاورد، لازم است تا عوامل جسمی و کالبدی ساختمان هم بتواند تا زمان مورد نظر به پایداری خود ادامه دهد. در چنین صورتی سرمایه‌ی مصرف شده از بازده کافی برخوردار خواهد بود.(خاتمی، 1371).
تحقیقات انجام شده در مدت زمان دو-سه دهه‌ی گذشته نشان می‌دهد، که؛ پوشش خارجی بسیاری از ساختمان‌ها، پس از گذشت زمانی بین 10 تا 15 سال، کم‌کم نشانه‌هایی از زوال جدی را از خود بروز داده اند. در حالی که انتظار می‌رفت این اجزای خارجی چیزی در حدود50 سال ‌یا حتی بیش تر دوام بیاورند.(چونگ، 1375). این مشکل را می‌توان به عوامل متعدد و متفاوتی نسبت داد که به طور مستقیم ‌یا غیرمستفیم به خواص مصالح، عملکرد آن‌ها، جزئیات اجرایی، عملیات ساخت، تزئینات و ... مربوط هستند. برای حل کامل مسأله باید تحقیقات زیادی در زمینه‌های مختلف، از جمله؛ دوام مصالح، کارکرد درازمدت سیستم‌های سازه ای، رویه‌های طراحی و ساخت، شرایط ناشی از نوع اشغال ساختمان، محیط‌های درونی و بیرونی و شیوه‌های تعمیر و نگهداری انجام شود.

جدول شماره ی1-آسیب های نمای سنگ طبیعی


برای تخریب ‌یا زوال زود هنگام، دلایل متعدد و گوناگونی وجود دارد. سیستم‌های نما و مصالح جدیدی ابداع شده‌ یا سیستم‌ها و مصالح موجود به نحوی اصلاح شده است که قابلیت انطباق بهتر با شرایط مختلف را پیدا کرده‌اند. اما بر اساس برآوردهای انجام شده از میان ساختمان‌هایی که در طول 20 سال گذشته ساخته شده‌اند، تنها تعداد معدودی می‌توانند بدون بازسازی اساسی، حداقل50 سال دوام بیاورند. بنابراین باید در جهت تعیین علل این نوع از خرابی‌ها و مقدار آن ها کوشید. و مهندسان و مالکان را به‌یافتن راه‌حل‌های مناسب تشویق کرد تا از طریق افزایش عمر پوشش ساختمان، سرمایه‌ی صرف شده برای احداث آن را حفظ کنند.(چونگ، 1375)
سنگ؛ جزء اولین موادی است که بشر پس از سکونت در غارهای طبیعی از آن به عنوان مصالح ساختمانی در ساخت سرپناه خود استفاده کرد. در واقع طبیعت(کتاب درسی نیاگان ما)؛ لااقل سطحی از زیبایی و هماهنگی را به آن‌ها آموخته بود که از آن به خوبی در ساخت محل زندگی خود استفاده می‌کردند. تا اوایل قرن بیستم، در بسیاری از کشورها، از سنگ به عنوان ماده‌ی اصلی برای ساخت بناهای شهری استفاده می‌کردند. ایران به عنوان سومین دارنده‌ی ذخایر سنگ‌خام جهان، قریب به 84 درصد تولید خود،‌ یعنی چیزی معادل؛ 80 میلیون مترمربع را صرف مصارف داخلی می‌نماید.(زنگنه، 1392) بنابراین فرآیند آسیب‌شناسی این نوع از مصالح گامی در جهت افزایش بازده مناسب برای این سرمایه‌ی ملی است.

جدول شماره ی2-عوامل آسیب های نمای سنگ طبیعی


2-    مشخصه‌های سنگ‌ ساختمانی
صرف نظر از بناهای سنگی دوران کهن، هم چون؛ تخت‌جمشید که به صورت موردی ساخته شده‌اند، آجر به عنوان نوع مصالح غالب و نمای آجری، نمایی مرسوم در معماری ایران محسوب می‌شده است. اما با ورود مصالح جدید در دوره‌ی پهلوی اول به این بخش، استفاده از سنگ در نمای ساختمان‌ها رواج پیدا کرد که از آن جمله؛ می‌توان به ساختمان وزارت امور خارجه(شهربانی سابق)، بانک ملی و ساختمان راه‌آهن اشاره کرد. سنگ مورد استفاده در نمای این ساختمان‌ها از معدن بی‌بی‌شهربانو استخراج شده است. مطالعات آسیب‌شناسی بر روی این بناها نشان داده است که سنگ این معدن به علت داشتن لایه‌های رسی و سیلیسی و تخلخل زیاد و هم چنین ناهمگونی‌های بافتی از درجه‌ی کیفیت پایینی برخوردار بوده و استفاده از آن در بناهای تهران به دلیل نبود معدن دیگری در نزدیکی‌های تهران بوده است.(بهرمان، 1382).
امروزه با توجه به فراوانی تنوع سنگ‌های موجود در بازار مصرف، در نظرگرفتن کیفیت، ‌یکی از مؤلفه‌های مهم در انتخاب آن‌ به عنوان مصالح نما است. عوامل مؤثر بر کیفیت سنگ‌های ساختمانی را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد؛ نخست، عواملی که مربوط به بحث کیفیتی ذاتی سنگ است، مانند؛ مقاومت، نارسانایی، تخلخل، وزن مخصوص و سختی و دسته دیگر؛ عواملی هستند که کیفیت سنگ‌های ساختمانی را پس از اجرای آن تحت تأثیر قرار می‌دهند. مانند؛ خشک‌کردن، هوازدگی و شوره‌زدگی. البته ذکر این نکته ضروری است، که؛ اگر در مرحله‌ی انتخاب، به ویژگی‌های دسته‌ی اول توجه شود، کنترل میزان تأثیر عوامل دسته دوم آسان تر می نماید.(بختیاری، 1386)


3-    آسیب‌شناسی نمای سنگ طبیعی
در مرحله‌ی طراحی و در انتخاب نوع سنگ، نحوه‌ی پرداخت نهایی و روش کاربرد آن در نما لازم است تا ویژگی‌های فیزیکی و مکانیکی مناسب، فن‌آوری‌های موجودِ در دسترس، شرایط محیطی اطراف و کارکرد مورد انتظار از آن را مدنظر قرار داد(Pinto et al. 2006; Casal Moura et al. 2000). در واقع قبل از انجام اقدامات حفاظت و نگهداری، بایستی مصالح مورد استفاده در نما از تمامی جهات مورد شناسایی قرار گیرد، چون استفاده از مصالح نامناسب می‌تواند مکانیسم‌های زوال سنگ را با افزایش سرعتی قابل توجه به حرکت وادارد. زوال عناصر پوششی ساختمان را می‌توان به سه مکانیسم اولیه منسوب کرد(Cheung et al., 1990):

الف-نفوذ رطوبت در اجزای پوشش
ب-تابیدگی ساختمان در اثر حرکت
ج- اثر مواد شیمیایی با پرتو فرابنفش


هر‌یک از این مکانیسم‌ها می‌توانند دلایل مختلفی داشته باشند، به عنوان مثال؛ ممکن است رطوبت از منابع داخلی ‌یا خارجی سرچشمه داشته باشد. ‌یا این احتمال وجود دارد که؛ تابیدگی ساختمان بر اثر انقباض، خزش، نشست ‌یا خمیدگی ایجاد شود. اثر پرتو فرابنفش منشأ خورشیدی دارد، در حالی که امکان دارد، تأثیر مواد شیمیایی از اسید متصاعد شده از دودکش کارخانه‌ها به وجود بیاید ‌یا منبعش نمکی باشد که برای ‌یخ‌گشایی سطح خیابان‌ها به کار می‌رود. هریک از این علل و عوامل، به نوبه‌ی خود می تواند زاییده‌ی نتیجه‌ی مکانیسم‌های ثانوی مختلفی باشد. به عنوان نمونه؛ نفوذ رطوبت از داخل؛ می تواند از نشت هوا، نفوذ بخار (میعان)‌ یا نشت لوله‌ها ناشی شود و ولی ممکن است نفوذ رطوبت از منابع خارجی؛ از باران، ذوب برف ‌یا میعان ناشی شود. و احتمال می رود که؛ انقباض اجزای ساختمان نیز ناشی از سرمایش، خشک شدن‌یا هوازدگی باشد. این مکانیسم‌ها سرانجام اثر خود را به صورت آسیب‌دیدگی زودهنگام سطح خارجی، سطح داخلی ‌یا اجزای داخلی مجموعه‌ی پوششی ساختمان آشکار می‌کنند. که این امر باعث اختلال در عملکرد نما شده و حتی می‌تواند امنیت مردم را به خطر بیاندازد.


در راستای شناسایی آسیب ها و بر اساس مطالعات انجام گرفته(Aires-Barros, 2001، Henriques et al., 2005، Neto et al 2011)، آسیب‌های نمای سنگ طبیعی را می‌توان در 7 گروه و 18 زیرگروه تقسیم‌بندی کرد (جدول شماره‌ی 1)، به این صورت؛ که چهار گروه اول (A-A، A-F، A-B و A-P) شامل؛ آسیب‌های به ‌وجود آمده در خود سنگ نما و تغییرات آن می‌شود و سه گروه بعدی (A-DE، A-JU و A-Fi) شامل آسیب‌های به ‌وجود آمده در سیستم‌های نما می‌باشند. اگرچه ممکن است چندین آسیب به طور هم‌زمان به ‌وجود بیایند، اما به دلیل ساده‌شدن کار در رسیدن به علت به وجود آمدن آسیب، هرکدام به صورت جداگانه مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرد.

 

جدول شماره ی2-عوامل آسیب های نمای سنگ طبیعی


4-    عوامل آسیب در نمای سنگ طبیعی
عواملی که منجر به پیدایش آسیب‌ها می‌شوند، می‌توانند ناشی از عوامل درونی و ‌یا بیرونی باشند که در مراحل مختلف از چرخه‌ی عمر نمای سنگ طبیعی رخ می‌دهد.(Neto and de Brito, 2011). طبقه‌بندی این عوامل می‌تواند تأثیر به سزایی در تجزیه و تحلیل آسیب و در نهایت بهبود کیفیت ساخت‌و‌ساز داشته باشد. این طبقه‌بندی که بر اساس تقدم زمانی انجام شده، عبارت است؛ از خطاهای طراحی، خطاهای اجرا، عوامل مکانیکی خارجی، عوامل محیطی، اشتباهات تعمیر و نگهداری و نیز تغییر در شرایط پیش‌بینی شده‌ی اولیه.(جدول شماره‌ی 2)


4-1-  خطاهای طراحی
مرحله‌ی طراحی؛ زمانی است که باید بهینه‌سازی فنی و اقتصادی توسط عوامل مختلف طراحی انجام شود ولی به علت فقدان تجربه‌ی کافی و ‌یا نقص در آموزش طراحان و هم چنین عدم ارائه‌ی جزئیات اجرایی و ‌یا جزئیات غلط اجرای نمای سنگ، باعث گسترش آسیب می‌شود.(Chew & Tan, 2003). خطاهای طراحی را می‌توان با کم ترین هزینه و با بررسی نقشه‌های اجرایی، شناسایی و برطرف کرد.

 

4-2-  خطاهای اجرایی
 برخلاف خطاهای طراحی، شناسایی اشتباهات اجرایی به علت عدم گزارش به موقع، به سرعت انجام نمی‌شود. و چون آسیب‌های ناشی از خطاهای مرحله‌ی اجرا در زمان بهره‌برداری نمود پیدا می‌کنند، باعث افت شدید کیفیت سنگ نما و کاهش عمر مفید آن می‌شوند.


4-3-  عوامل مکانیکی خارجی
پیش‌بینی و اجتناب از این دسته از عوامل آسیب، بسیار سخت است ولی می‌توان با ارائه‌ی جزئیات صحیح و کامل در مرحله‌ی طراحی، پیامدهای آن را به شدت کاهش داد. از آسیب‌های ناشی از این دسته می‌توان به گروه؛ A-F (ترک‌خوردگی و شکستگی) در جدول شماره‌ی (1) اشاره نمود.


4-4-  عوامل محیطی
علل مربوط به شرایط محیطی منجر به تخریب در ظاهر و ساختار سنگ طبیعی می‌شوند، که از جمله‌ی آن‌ها؛ می‌توان به رطوبت، آلودگی و تغییرات دمای محیط اشاره کرد. البته سنگ‌هایی با ویژگی‌های متفاوت، در مقابل عوامل محیطی، رفتارهای متفاوتی خواهند داشت که شناسایی آن‌ها و استفاده‌ی صحیح می‌تواند در افزایش عمر نمای سنگ طبیعی مؤثر باشد.(Marini & Bellopede, 2007).

 

4-5- اشتباهات تعمیر و نگهداری
روش‌های تمیزکردن نادرست و فرآیندهای نگهداری نامناسب نما می‌تواند زوال سنگ را سرعت بخشد. برای  جلوگیری از چنین رخدادی و برای تضمین دوام پوشش نما، تعمیر و نگهداری منظم برای تشخیص به ‌موقع آسیب و تعمیر آن مورد نیاز است.


4-6- تغییر در شرایط پیش‌بینی شده‌ی اولیه
از جمله‌ی این عوامل می‌توان؛ به تغییر بارگذاری در ساختمان و‌یا نمای آن نسبت به شرایط اولیه در مرحله‌ی طراحی اشاره کرد که اولی با تغییر کاربری ساختمان و دومی با تغییر نوع سنگ نما اتفاق می‌افتد و منجر به تغییر رفتار سازه‌ی ساختمان و هم چنین سازه‌ی نگهدارنده‌ی نما شده و می‌تواند باعث ترک‌خوردن، شکستگی و آسیب‌های دیگر در سنگ نما شود.(Neto and de Brito, 2011).

 


5-    رابطه‌ی بین آسیب‌های نمای سنگ طبیعی و علت آن‌ها
جهت بررسی و بیان این موضوع؛ از ماتریس‌های همبستگی که بر اساس مطالعات انجام شده در این زمینه (Walter et al., 2005، Garcia and de Brito, 2008، Sivestre and de Brito, 2009، Neto and de Brito, 2011) به دست آمده، استفاده می‌کنیم.(جدول شماره‌ی 3)

در آغاز علت‌های احتمالی را در دو گروه مستقیم و غیرمستقیم قرار می دهیم. علل مستقیم؛ به آن دسته از عواملی اطلاق می‌گردد که بدون فاصله‌ی زمانی و دقیقا قبل از به وجود آمدن آسیب (فیزیکی، شیمیایی، بیولوژیکی و‌یا آسیب‌های ناشی از دخالت انسان) شکل می گیرند و اثرات آن‌ها را می‌توان با اقدامات پیشگیرانه و‌یا تعمیری مناسب، متوقف کرد.
با توجه به این ماتریس می‌توان گفت: که به عنوان مثال؛ علت C-A1 (مرطوب و خشک‌شدن متوالی در اثر آب، رطوبت و مواد شیمیایی) برای آسیب A-F2 (ترک‌خوردگی) به عنوان علت غیرمستقیم به شمار می‌آید ولی برای آسیب‌های گروه A-A (تغییر رنگ) علت مستقیم می‌باشد.

 

6-    راه‌کارهای پیشنهادی مقابله با آسیب‌های نما
بر اساس ارتباط بین علل و آسیب‌های وارده می‌توان به راه کارهایی در جهت دوام بیش تر نما اشاره کرد:


6-1-در مرحله‌ی طراحی
    6-1-1- توجه به عملکرد نما متناسب با کاربری ساختمان در انتخاب نوع سنگ.
    6-1-2-  توجه به شرایط محیطی و میزان تأثیر آن در کیفیت سنگ.
    6-1-3-  ارائه‌ی جزئیات اجرایی مناسب برای نما با توجه به عملکرد آن.
    7-1-4-  هماهنگی بین طراحی نما و سازه‌ی اصلی ساختمان.


6-2- در مرحله‌ی اجرا
    6-2-1-  پایبندی به اجرای نما با مشخصات فنی ارائه شده در مرحله‌‌ی طراحی.
    6-2-2-  استفاده از مصالح با کیفیت مناسب.


6-3- در مرحله‌ی بهره‌برداری
    6-3-1-  بازرسی منظم نما برای تشخیص به ‌موقع آسیب‌های احتمالی و تعمیر مناسب آن.
    6-3-2-  استفاده از فرآیندهای نگهداری مناسب با نوع سنگ نما.

 

7-    نتیجه‌گیری
علی‌رغم این که برخی نمای ساختمان را، به عنوان؛ ‌یک مقوله‌ی ظاهری و مشتری‌پسند می‌دانند اما از پیچیدگی خاص خود برخوردار بوده و باید در حد لازم به عوامل و شرایط تأثیرگذار بر آن توجه نمود. از طرفی استفاده از سنگ به عنوان مصالح نما با توجه به بومی بودن و ویژگی‌های کیفی آن، علاوه بر محقق ساختن عملکردهای فنی نما، مانند؛ پایداری، ماندگاری، مصرف انرژی و...، باعث ایجاد ارزش افزوده برای ساختمان نیز می‌شود. اما آسیب‌های وارده به نما، علاوه بر این‌که عامل مهمی در مختل کردن عملکردهای آن می‌باشد، بازده این مصالح ارزشمند را به شدت کاهش می‌دهد. از طرف دیگر و با توجه به این که شناخت صحیح، پایه و اساس انتخاب راه‌کار مناسب جهت جلوگیری و ‌یا رفع هرگونه آسیب محسوب می‌شود، این پژوهش با شناخت آسیب‌های نمای سنگ طبیعی و علل و عوامل به وجودآورنده ی آن‌ها، به دسته‌بندی آن‌ها پرداخته و با ارائه‌ی ماتریس(جدول شماره‌ی 3) ارتباط بین آسیب‌ها و علت‌ یا علل مربوطه را به روشنی بیان می‌کند. بر این اساس باید گفت که آسیب‌های نما فقط مختص به مرحله‌ی بهره‌برداری از ساختمان نیست. دلیل آن هم این است. که؛ بسیاری از این دست آسیب ها ریشه در مراحل طراحی و اجرای ساختمان دارد. که آن هم با اتخاذ راه کارهای مناسب در مراحل قبل از بهره‌برداری، می‌توان با هزینه‌ی کم تر دوام بیش تری را برای نمای ساختمان به ارمغان آورد. امری که در صورت تحقق به افزایش عمر و بازده نمای با سنگ طبیعی در ساختمان می‌انجامد.

 

8-منابع؛
1. ماجدی اردکانی، محمدحسین، جعفرپور، فاطمه، فیروزیار، فهیمه، 1387، بررسی برخی اندودهای نمای بیرونی، تهران، مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن.
2. بختیاری، سعید، درودیانی زهرا، 1386 (چاپ پنجم)، تعیین کیفیت تعدادی از سنگ‌های ساختمانی ایران، تهران، مرکز تحقیقات ساختمان ومسکن.
3. ماجدی اردکانی، محمدحسین، 1383 (چاپ سوم)، نماسازی در ساختمان‌های مسکونی، تهران، مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن.
4. بهرمان، علیرضا، پاییز و زمستان 1382، شرحی بر شیوه‌ی معماری و تزئینات نمای ساختمان وزارت امورخارجه (ساختمان شهربانی سابق)، مجله‌ی معماری و فرهنگ، سال پنجم، شماره پانزدهم و شانزدهم، صص 74 الی 81.
5. م.س. چونگ، جبارخان، 1375، آسیب ‌دیدگی زودهنگام پوشش خارجی ساختمان‌های بلند، ترجمه‌ی محمدرضا افضلی، مجموعه مقالات چهارمین کنفرانس بین‌المللی ساختمان‌های بلند، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.
6. خاتمی، محمدجعفر، بهار 1371، استهلاک زودرس، مجله‌ی صفه، سال دوم، شماره پنجم، صص 16 الی 23.
7. زنگنه، اکبر، رتبه‌ی ایران از نظر ذخایر سنگ ساختمانی، سایت خبری و تحلیلی صنعت ساختمان (نوساز)، http://www.nosaznews.com/Pages/News-3349.aspx، (20/04/1392)

8. Neto, Natalia, de Berto, J., 2011, Inspection and Defect Diagnosis System for Natural Stone Cladding, Journal of Materials in Civil Engineering, Vol. 23, No. 10.
9. Silvestre, J. D., and de Brito, J., 2009, Ceramic tiling inspection system, Construction and Building Materials, Vol. 23, No. 2, pp. 653–668.
10. Garcia, J., and de Brito, J, 2008, Inspection and diagnosis of epoxy resin industrial floor coatings, Journal of Materials in Civil Engineering, Vol. 20, No. 2, pp. 128–136.
11. Marini, P., and Bellopede, R., 2007, The influence of the climatic factors on the decay of marbles: An experimental study,  American Journal of Environmental Sciences, Vol. 3, No. 3, pp. 143–150.
12. Pinto, A. R., et al., 2006, Natural stone manual for architecture, Portugal, General Department of Geology and Energy.
13. Walter, A., de Brito, J., and Grandão Lopes, J., 2005, Current flat roof bituminous membranes waterproofing systems: Inspection, diagnosis and pathology classification, Construction and Building Materials, Vol. 19, No. 3, pp.  233–242.
14. Henriques, F. M. A., Rodrigues, J. D., Aires-Barros, L., and Proença, N., 2005, Stone and Similar Materials-Terminology of the Alteration and Degradation Mechanisms, LNEC, Portugal.
15. Chew, M. L. Y., and Tan, P. P., 2003, Facade staining arising from design features, Construction and Building Materials, Vol. 17, No. 3, pp. 181–187.
16. Aires-Barros, L., 2001, The Rocks of Portuguese Monuments-Types and Pathology, Vols. I and II, Portugal, Architectural Heritage Institute.
17. Casal Moura, A., Grade, J., Ramos, J. F., and Moreira, A. D., 2000, Granites and Similar Stones from Portugal, Portugal, Geological Mining Institute.
18. Cheung, M.S., Colantonio, A., Van Dalen, M., 1990, Performance of Cladding System in Cold Environment, Singapore, International Symposium on Property Maintenance & Modernisation.

 

 

منبع:مجله ی دانش سنگ |ضمیمه علمی کناب هفدهم راهنمای سنگ ایران | مرداد 95

 

گردآوری:

1-احمد اخلاصی | دکترای معماری | استادیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران

2-سید حسین موسوی | دانشجوی دکترای تخصصی معماری